Jak zapobiec uderzeniom hydraulicznym w instalacji wodnej po zamknięciu kranu

Głośne stuknięcie w ścianie zaraz po zakręceniu baterii jednouchwytowej, huk w rurach, gdy pralka lub zmywarka kończy pobierać wodę, albo drganie rury przy zaworze spłuczki. To typowe objawy uderzenia hydraulicznego. Zjawisko bywa traktowane jak uciążliwy dźwięk, ale powtarzające się uderzenia obciążają złączki, wężyki, zawory i urządzenia AGD. Z czasem mogą prowadzić do przecieków. Na szczęście przyczyny są dobrze znane, a rozwiązania zwykle proste.

• Dowiesz się, czym jest uderzenie hydrauliczne i skąd się bierze.
• Poznasz rolę ciśnienia w instalacji i reduktora ciśnienia.
• Sprawdzisz, jak działają tłumiki uderzeń hydraulicznych.
• Zobaczysz, jak mocowanie rur wpływa na hałas.

Co to jest uderzenie hydrauliczne

Woda płynąca w rurze ma masę i prędkość. Gdy przepływ zostaje nagle zatrzymany, na przykład przez szybkie zamknięcie zaworu, woda nie może się zatrzymać natychmiast. Jej energia zamienia się w gwałtowny wzrost ciśnienia, który w postaci fali przemieszcza się wzdłuż rury i odbija od kształtek, zaworów i końcówek. Ten skok ciśnienia może kilkukrotnie przekraczać ciśnienie robocze. Słyszymy go jako stuk, a jeśli rura nie jest dobrze zamocowana, także jako uderzenie rury o ścianę.

Uderzenia są tym silniejsze, im:

• wyższe jest ciśnienie w instalacji,
• większa prędkość przepływu, na przykład w rurach o małej średnicy,
• szybciej zamyka się zawór, jak w bateriach jednouchwytowych i elektrozaworach pralek i zmywarek,
• dłuższy jest prosty odcinek rury przed zaworem,
• sztywniejszy jest materiał rur, na przykład stal i miedź w porównaniu z tworzywem.

Sprawdź ciśnienie w instalacji

Najczęstszą przyczyną silnych uderzeń jest zbyt wysokie ciśnienie wody. Ciśnienie w sieci wodociągowej zmienia się w ciągu doby i bywa najwyższe w nocy, gdy pobór w okolicy jest mały. Sprawdzisz je manometrem wkręcanym w kran ogrodowy lub przyłącze pralki. W domu jednorodzinnym ciśnienie robocze w zakresie około 3 do 4 bar zapewnia komfort i nie obciąża nadmiernie armatury. Wartości wyraźnie wyższe warto obniżyć.

Rozwiązaniem jest reduktor ciśnienia montowany za wodomierzem, najlepiej z filtrem przed nim i manometrem. Reduktor utrzymuje stałe ciśnienie za sobą niezależnie od wahań w sieci. To często najskuteczniejszy sposób na uderzenia hydrauliczne w całym domu, bo zmniejsza skok ciśnienia przy każdym zamknięciu zaworu. Reduktory ciśnienia w różnych średnicach znajdziesz w kategorii reduktory ciśnienia.

Tłumiki uderzeń hydraulicznych

Tłumik uderzeń to niewielkie urządzenie z komorą wypełnioną gazem lub sprężyną, oddzieloną od wody tłokiem albo membraną. Gdy ciśnienie gwałtownie rośnie, tłok lub membrana uginają się i przejmują energię fali. Tłumiki montuje się możliwie blisko źródła problemu, na przykład:

• na przyłączu pralki i zmywarki, między zaworem a wężem,
• przy bateriach jednouchwytowych w kuchni i łazience, na wężykach przyłączeniowych,
• przy elektrozaworach instalacji nawadniania i urządzeniach o szybko zamykających się zaworach.

Dawniej w instalacjach wykonywano pionowe odcinki rur zakończone zaślepką, w których zbierało się powietrze, pełniące rolę poduszki. Z czasem powietrze rozpuszcza się w wodzie i taki odcinek przestaje działać. Fabryczny tłumik z oddzieloną komorą jest trwalszy.

Mocowanie i prowadzenie rur

Część hałasu nie pochodzi z samej fali ciśnienia, ale z rury, która pod jej wpływem uderza o ścianę, strop lub inną rurę. Szczególnie dotyczy to rur prowadzonych natynkowo w piwnicach i kotłowniach oraz rur w szachtach. Pomaga:

• mocowanie rur obejmami z wkładką gumową w rozstawie zalecanym dla danego materiału i średnicy,
• usunięcie miejsc, w których rura dotyka ściany lub innej instalacji,
• odpowiednia otulina, która jednocześnie tłumi drgania,
• przy remoncie zastosowanie łagodnych łuków zamiast ostrych kolan na odcinkach o dużym przepływie.

Przy wymianie instalacji warto dobrać średnice rur tak, by prędkość przepływu nie była zbyt duża. O doborze materiału rur przeczytasz w tekście jaka rura do instalacji zimnej i ciepłej wody w domu jednorodzinnym.

Zawory, które zamykają się zbyt szybko

Ćwierćobrotowe zawory kulowe zamykane jednym ruchem oraz baterie jednouchwytowe zamykane energicznym ruchem dźwigni to częsta przyczyna uderzeń w pojedynczym punkcie. Czasem wystarczy zmienić nawyk i zamykać dźwignię płynniej. Uszkodzony zawór kątowy lub wkład baterii, który drga przy przepływie, może też wywoływać stuki i wibracje przy częściowym otwarciu. Wymianę zaworu pod zlewem opisujemy w artykule jak samodzielnie wymienić zawór odcinający wodę pod zlewem kuchennym.

Uderzenia w instalacji z hydroforem

W domach zasilanych z własnej studni stuki mogą pochodzić z zestawu hydroforowego. Przyczyną bywa zbyt niskie ciśnienie wstępne w zbiorniku przeponowym, uszkodzona membrana lub niesprawny zawór zwrotny. Zbiornik bez poduszki powietrznej nie amortyzuje włączania i wyłączania pompy, a woda w rurach dostaje gwałtownych impulsów. Ciśnienie wstępne sprawdza się przy wyłączonej pompie i spuszczonej wodzie, zgodnie z instrukcją zbiornika.

Warto pamiętać, że podobne dźwięki może wydawać instalacja grzewcza, w której rury rozszerzają się i przesuwają w przepustach. Takie trzaski pojawiają się jednak przy nagrzewaniu i stygnięciu, a nie w chwili zamknięcia kranu, więc łatwo je odróżnić.

Od czego zacząć

1. Zmierz ciśnienie w instalacji, także nocą.
2. Jeśli jest wysokie, zamontuj reduktor ciśnienia za wodomierzem.
3. Zlokalizuj punkty, w których uderzenia są najgłośniejsze, i zamontuj tam tłumiki.
4. Sprawdź mocowanie rur w piwnicy, kotłowni i szachtach.
5. W instalacji z hydroforem sprawdź ciśnienie w zbiorniku.

W większości domów już samo obniżenie ciśnienia i jeden lub dwa tłumiki przy pralce i zmywarce eliminują uciążliwe stuki i chronią instalację przed przedwczesnym zużyciem.