Jak zamontować zawór zwrotny w instalacji wodnej i kiedy jest potrzebny

Woda w domowej instalacji powinna płynąć w jednym kierunku: od wodomierza lub studni do kranów i urządzeń. Są jednak sytuacje, w których może się cofnąć. Spadek ciśnienia w sieci wodociągowej, wyłączenie pompy hydroforowej, rozszerzalność wody w podgrzewaczu czy wąż ogrodowy zanurzony w beczce to typowe przypadki. Zawór zwrotny przepuszcza wodę tylko w jednym kierunku i zamyka się, gdy przepływ próbuje się odwrócić. To niewielki element, ale w kilku miejscach instalacji jest niezbędny.

• Dowiesz się, w których miejscach instalacji montuje się zawór zwrotny.
• Poznasz rodzaje zaworów zwrotnych i ich zastosowania.
• Sprawdzisz, jak zamontować zawór zgodnie z kierunkiem przepływu.
• Zobaczysz, jakie objawy świadczą o niesprawnym zaworze.

Zawór zwrotny chroni przed cofaniem się wody, ale nie zawsze spełnia wymagania ochrony wody pitnej przed skażeniem. Tam, gdzie przepisy lub warunki dostawcy wody wymagają zaworu antyskażeniowego określonego typu, zwykły zawór zwrotny go nie zastąpi.

Gdzie zawór zwrotny jest potrzebny

Miejsce	Przed czym chroni
przy wodomierzu, za zaworem głównym	przed cofnięciem wody z instalacji domowej do sieci wodociągowej, zwykle w postaci zaworu antyskażeniowego wymaganego przez dostawcę wody
na ssaniu pompy hydroforowej przy studni	przed spływaniem wody z rury ssawnej do studni po wyłączeniu pompy, co powoduje zapowietrzenie
na dopływie zimnej wody do podgrzewacza pojemnościowego	przed cofaniem się ciepłej wody do instalacji zimnej przy rozszerzaniu, jako element grupy bezpieczeństwa
na kranie ogrodowym i przyłączu nawadniania	przed zassaniem brudnej wody z węża, beczki lub gruntu do instalacji
na obiegu cyrkulacji ciepłej wody	przed przepływem w odwrotnym kierunku, gdy pompa cyrkulacyjna nie pracuje
przy zmiękczaczu, filtrze, pralce przemysłowej	zgodnie z zaleceniami producenta urządzenia

Zawory klapowe i antyskażeniowe omawiamy szerzej w tekście zawory klapowe i antyskażeniowe w instalacjach hydraulicznych.

Rodzaje zaworów zwrotnych

• Grzybkowy sprężynowy. Najczęściej stosowany w domowych instalacjach. Grzybek dociskany sprężyną otwiera się pod ciśnieniem wody i zamyka po zatrzymaniu przepływu. Może pracować w dowolnej pozycji, zgodnie z oznaczeniem producenta.
• Klapowy. Klapa unosi się pod naporem wody i opada pod własnym ciężarem lub sprężyną. Daje małe opory przepływu, ale zwykle wymaga montażu w określonym położeniu.
• Kulowy. Stosowany często w instalacjach ściekowych i przy pompach, gdzie woda zawiera zanieczyszczenia.
• Wkładki zwrotne. Montowane wewnątrz złączek, zaworów i wodomierzy, oszczędzają miejsce, ale trudniej je skontrolować.

Ważny jest materiał korpusu i wkładu. W instalacjach wody pitnej stosuje się zawory z mosiądzu lub tworzyw dopuszczonych do kontaktu z wodą pitną. Zawór dobiera się do średnicy rury, maksymalnego ciśnienia i temperatury. Zawory zwrotne w różnych średnicach i wykonaniach znajdziesz w kategorii zawory zwrotne.

Montaż krok po kroku

1. Zakręć wodę na zaworze głównym lub odcinającym przed miejscem montażu i spuść ciśnienie, otwierając najbliższy kran.
2. Sprawdź kierunek przepływu oznaczony strzałką na korpusie zaworu. Strzałka musi wskazywać kierunek, w którym woda ma płynąć, czyli od źródła do odbiorników. Odwrotnie zamontowany zawór zablokuje przepływ całkowicie.
3. Przygotuj połączenia. Przy połączeniach gwintowanych uszczelnij gwint pakułami z pastą, taśmą lub nicią. Przy rurach z tworzywa zastosuj złączki przejściowe z gwintem.
4. Zamontuj przed zaworem filtr siatkowy, jeśli woda zawiera piasek lub osady. Ziarnko piasku pod grzybkiem wystarczy, by zawór przestał się domykać.
5. Zadbaj o dostęp. Zawór powinien znaleźć się w miejscu, z którego można go wymontować lub oczyścić, najlepiej między dwoma zaworami odcinającymi.
6. Otwórz wodę powoli, odpowietrz instalację i sprawdź szczelność połączeń.

Przy pompie hydroforowej zawór zwrotny na ssaniu często łączy się z koszem ssawnym na dnie rury. Jeśli pompa po wyłączeniu traci wodę i przy każdym starcie zasysa powietrze, pierwszym podejrzanym jest właśnie ten zawór.

Objawy niesprawnego zaworu zwrotnego

• hydrofor włącza się sam co pewien czas, choć nikt nie pobiera wody, a w instalacji nie ma przecieku,
• po wyłączeniu pompy ciśnienie na manometrze powoli spada,
• ciepła woda pojawia się w kranie zimnej wody lub zimny wąż przy podgrzewaczu robi się ciepły,
• słychać stuki i uderzenia przy zatrzymaniu przepływu, gdy zawór zamyka się gwałtownie,
• wyraźnie spadło ciśnienie za zaworem, co może oznaczać zablokowanie grzybka osadem.

Zawór zwrotny można rozebrać i oczyścić, jeśli konstrukcja na to pozwala. Często jednak tańsza i pewniejsza jest wymiana na nowy. Przy okazji warto sprawdzić zawory odcinające, które pozwalają wykonać tę pracę bez spuszczania wody z całego domu. Ich rodzaje opisujemy w tekście zawory kulowe gwintowane i ich zastosowanie w instalacjach wodnych.

Zawór zwrotny przy kranie ogrodowym

Kran ogrodowy to miejsce szczególnie narażone na cofnięcie brudnej wody. Wąż zostawiony w beczce z deszczówką, w oczku wodnym albo na trawniku z nawozem może przy spadku ciśnienia zassać wodę do instalacji. Dlatego przy kranach ogrodowych i przyłączach systemów nawadniania stosuje się zawory zwrotne lub zawory antyskażeniowe. Wiele zaworów ogrodowych ma je wbudowane, ale warto to sprawdzić w opisie produktu. Zimą zawór zwrotny na odcinku ogrodowym nie może utrudniać spuszczenia wody z rur, dlatego montuje się go tak, by odcinek za nim dało się opróżnić.

Zawór zwrotny a rozszerzalność wody

Zawór zwrotny zamyka drogę wodzie w jednym kierunku, więc za nim woda nie ma gdzie się rozprężyć. Przy podgrzewaczu pojemnościowym ogrzewana woda zwiększa objętość, a ciśnienie w zasobniku szybko rośnie. Dlatego zawór zwrotny na dopływie do podgrzewacza zawsze współpracuje z zaworem bezpieczeństwa, a często także z naczyniem przeponowym do ciepłej wody. Montaż samego zaworu zwrotnego bez zaworu bezpieczeństwa jest niedopuszczalny. Podobnie w instalacjach, gdzie za zaworem zwrotnym znajduje się długi odcinek rur narażonych na nagrzewanie, warto przewidzieć możliwość kompensacji ciśnienia.

Prawidłowo dobrany i zamontowany zawór zwrotny pracuje latami bez obsługi. Wystarczy pamiętać o filtrze przed nim i o tym, by zawsze był dostępny do kontroli.